Dlaczego włosy się przerzedzają: przyczyny wypadania, na które warto zwrócić uwagę

Ile włosów wypada normalnie, a kiedy to już przerzedzenie

Scenę tę zna prawie każdy: rano przejeżdżasz włosy szczotką i na włosiu zostaje kłębek, który według ciebie wcześniej tam nie był. Albo po prysznicu zbierasz włosy z odpływu i masz wrażenie, że jest ich za każdym razem więcej. Pierwsza reakcja jest taka sama – przerażenie i pytanie, czy z włosami dzieje się coś poważnego. Właśnie tutaj warto się zatrzymać, zanim zaczniesz zmieniać całą pielęgnację: sam widok na szczotce mówi niewiele o stanie włosów.

Pewna dzienna utrata włosów jest bowiem naturalna. Najczęściej podaje się zakres około pięćdziesięciu do stu włosów dziennie, ale to tylko orientacyjna liczba, a nie dokładna granica. Ile włosów zobaczysz razem, wpływa wiele okoliczności, które nie mają związku ze stanem włosów – jak często myjesz głowę, jak często się czeszesz, jak długie i gęste są włosy. Kiedy po trzech dniach bez mycia umyjesz długie włosy, w odpływie zbierze się utrata za całe trzy dni naraz. Wygląda to dramatycznie, mimo że nic się nie zmieniło.

Aby odróżnić zwykłe wypadanie od rzeczywistego przerzedzenia, bardziej przydatne jest obserwowanie gęstości włosów niż liczby tych, które wypadły. Do pierwszej oceny w domu wystarczą trzy proste wskazówki:

• Przedziałek. Rozczesz włosy w tym samym miejscu co zwykle i zobacz, jak szeroki pas skóry głowy prześwituje. Przedziałek, który z biegiem miesięcy stopniowo się rozszerza, jest bardziej konkretnym sygnałem niż jakikolwiek kłębek na szczotce.
• Obwód kucyka. Jeśli zawiązujesz włosy, gumka pomoże ci jako miarka. Zwracaj uwagę, ile razy musisz ją owinąć, aby kucyk się trzymał. Jeśli jeszcze w zeszłym roku wystarczały dwa owinięcia, a dziś potrzebujesz trzech, zmienia się objętość włosów, nawet jeśli gęstość na pierwszy rzut oka wydaje się taka sama.
• Czas trwania. Jeden trudny tydzień lub jeden okres, kiedy włosów wypada więcej, zazwyczaj nic nie znaczy. Uwagę zasługują raczej sytuacje, kiedy zwiększone wypadanie trwa kilka tygodni do miesięcy, bez zmniejszania się.

Bardzo dobrze działa także zwykłe zdjęcie. Zrób zdjęcie czubka głowy i przedziałka w świetle dziennym, najlepiej zawsze w tym samym miejscu i z suchymi, rozczesanymi włosami, a zdjęcie powtórz po miesiącu. Pamięć jest w tym zawodna i stopniowych zmian samemu w lustrze prawie nie zauważysz – porównanie dwóch zdjęć pokaże więcej niż uczucie, że „kiedyś było lepiej”.

Różnica między wypadaniem a przerzedzeniem nie polega więc na liczbie włosów, które tracisz dziennie, ale na tym, czy zmienia się całkowita objętość i gęstość oraz jak długo trwa ten stan. Jeśli według tych wskazówek włosy rzeczywiście się przerzedzają, warto poszukać przyczyny, a nie tylko zmieniać szampon. W kolejnych częściach artykułu przyjrzymy się, jak działa cykl włosowy i dlaczego utrata pojawia się falami, jakie wewnętrzne i zewnętrzne czynniki najczęściej stoją za przerzedzeniem, co można osiągnąć domową pielęgnacją i kiedy warto zwrócić się do specjalisty.

Cykl włosowy i sezonowe wypadanie

Włosy nie rosną równomiernie i wszystkie naraz. Każdy mieszek włosowy ma swój własny rytm i w danym momencie znajduje się w innej fazie cyklu niż sąsiedni. Dzięki temu codziennie wypada tylko niewielka część włosów, a nie cała głowa naraz. Kiedy jednak coś zakłóci ten rozkład, większa grupa mieszków przechodzi do tej samej fazy jednocześnie – i po pewnym czasie zauważasz to na szczotce.

Cykl jednego włosa ma trzy fazy:

1. Faza wzrostu (anagen) – najdłuższa część cyklu, zazwyczaj od dwóch do sześciu lat. Znajduje się w niej większość włosów na głowie, przy zdrowej skórze głowy około osiem na dziesięć. Włos w tej fazie rośnie średnio o nieco więcej niż centymetr na miesiąc.
2. Faza przejściowa (katagen) – krótka przerwa trwająca od dwóch do trzech tygodni. Wzrost się zatrzymuje, a dolna część mieszka się zmniejsza. W każdym momencie dotyczy to tylko ułamka włosów, więc nie zauważasz jej.
3. Faza spoczynku (telogen) – trwa kilka miesięcy. Włos już nie rośnie, tylko pozostaje zakotwiczony, dopóki nie zostanie wypchnięty przez nowy włos rosnący od dołu. Dopiero wtedy wypada, a mieszek zaczyna cykl od nowa od fazy wzrostu.

Z tego wynika jedna rzecz, którą warto mieć na uwadze przy każdej refleksji o przerzedzaniu: włos, który dziś został w odpływie prysznica, zakończył wzrost już kilka miesięcy temu. Wypadanie prawie nigdy nie komentuje tego, co dzieje się teraz – mówi o okresie, który masz za sobą kilka miesięcy. A ponieważ włosy nie przechodzą do fazy spoczynku pojedynczo równomiernie, ale raczej w mniejszych grupach, ich uwalnianie następuje falami. Tydzień, w którym wydaje się, że wypada ich znacznie więcej, nie musi oznaczać żadnej zmiany w stanie włosów – po prostu większa grupa mieszków miała to samo wyczucie czasu.

Najbardziej znanym przejawem tych fal jest sezonowe wypadanie. U części osób regularnie powtarza się większa utrata na jesieni, zazwyczaj we wrześniu i październiku, rzadziej na przełomie zimy i wiosny. Nie dotyczy to wszystkich, a intensywność różni się z roku na rok, ale jeśli prowadzisz prostą notatkę, kiedy włosy wypadały bardziej, często po kilku latach pojawiają się te same miesiące. Sezonowa fala zwykle trwa kilka tygodni, wyjątkowo dwa do trzech miesięcy, a potem sama ustępuje – gęstość wraca, ponieważ mieszki nigdzie nie zniknęły, tylko wszystkie naraz się wymieniły.

Ten sam mechanizm z opóźnionym początkiem stoi również za utratą po obciążeniu zdrowotnym. Wysoka gorączka, dłuższa choroba, bardziej wymagający zabieg, znaczna utrata masy ciała lub poród mogą spowodować, że większa część mieszków przejdzie do fazy spoczynku jednocześnie. Ponieważ faza spoczynku trwa miesiące, samo wypadanie pojawia się dopiero po około dwóch do czterech miesięcy od zdarzenia – czyli w momencie, gdy czujesz się już dobrze i nie przychodzi ci na myśl związek. W przypadku wypadania po porodzie czas jest szczególnie zauważalny i najczęściej pojawia się w drugiej połowie pierwszego roku po narodzinach dziecka.

Praktyczny wniosek jest uspokajający. Kiedy włosy się pogorszyły, spróbuj przejrzeć kalendarz trzy do czterech miesięcy wstecz i znaleźć wydarzenie, które by pasowało. Jeśli je znajdziesz, najprawdopodobniej chodzi o tymczasową falę, która ma swój koniec – włosy w takim przypadku zazwyczaj wracają same i nie ma sensu w panice zmieniać całej pielęgnacji z dnia na dzień. Jeśli jednak żaden wyzwalacz nie pasuje, utrata trwa dłużej niż pół roku lub gęstość nie wraca po ustąpieniu fali, to już inny scenariusz niż sezonowy skok i warto szukać przyczyny dalej.

Stres, dieta i hormony: najczęstsze wewnętrzne wyzwalacze

Kiedy włosy zaczynają się przerzedzać, zazwyczaj szuka się przyczyny na zewnątrz – w szamponie, w wodzie, w prostownicy. Dość często jednak za zmianą stoi coś, co dzieje się wewnątrz ciała. Mieszek włosowy należy do najbardziej aktywnych tkanek w organizmie i reaguje na wahania z opóźnieniem. Właśnie dlatego trudno jest powiązać przerzedzenie z wydarzeniem, które je poprzedziło.

Długotrwały stres

Krótkotrwały epizod stresu zazwyczaj nie szkodzi włosom. Inaczej jest w przypadku obciążenia, które trwa tygodnie i miesiące: wymagający okres w pracy, brak snu, lęk, choroba lub operacja. W takiej sytuacji organizm priorytetowo traktuje ważniejsze funkcje, a włosy schodzą na dalszy plan. Wynik widoczny jest dopiero po dwóch do trzech miesiącach, gdy pierwotna przyczyna wydaje się być za nami i związek nie jest oczywisty.

Typowym obrazem jest równomierne przerzedzenie na całej głowie i większa ilość włosów na szczotce. Ten typ wypadania jest zazwyczaj tymczasowy: gdy obciążenie się zmniejszy, gęstość zwykle stopniowo wraca do normy – ale trwa to miesiące, nie dni.

Dieta i składniki odżywcze

Włosy powstają z białek, więc długotrwały niski spożycie białek, wyraźnie redukcyjne diety lub niezrównoważona dieta prędzej czy później wpłyną na ich jakość. Z kondycją włosów zwykle wiąże się również odpowiednia ilość żelaza, cynku, witaminy D i witamin z grupy B. Niedobór któregoś z tych składników odżywczych może być jednym z czynników przyczyniających się do przerzedzenia.

Pozostańmy jednak rzeczowi: uzupełnienie składników odżywczych pomaga tam, gdzie rzeczywiście ich brakuje. Żaden preparat nie gwarantuje, że gęstość włosów wróci, a przyjmowanie suplementów „na wszelki wypadek” nie ma sensu. Jeśli podejrzewasz, że przyczyną jest niedobór składników odżywczych, droga prowadzi przez badania i analizę krwi, a nie przez przypuszczenia.

Zmiany hormonalne

Okres po porodzie to podręcznikowy przykład: podczas ciąży włosy wydają się gęstsze, po porodzie rytm wraca do normy i utrata kumuluje się w kilku intensywnych tygodniach. Podobnie organizm może zareagować na rozpoczęcie lub odstawienie hormonalnej antykoncepcji, gdzie zmiana następuje z kilkumiesięcznym opóźnieniem.

Menopauza przynosi inny scenariusz – włosy często nie przerzedzają się nagle, ale stopniowo, a ich struktura również się zmienia. Poszczególne włosy są cieńsze, trudniej utrzymują objętość, a fryzura wydaje się rzadsza. Do tej samej grupy należy choroba tarczycy, która wpływa na włosy zarówno przy niedoczynności, jak i nadczynności.

Powszechne przerzedzenie czy cofająca się linia?

Dla zrozumienia przyczyny ważniejsze jest, gdzie włosów ubywa, niż ile ich znajdziesz na szczotce. Można wyróżnić dwa podstawowe obrazy:

• Równomierne przerzedzenie na całej głowie – gęstość spada równomiernie, a linia włosów pozostaje na swoim miejscu. Zazwyczaj wiąże się to z tymczasowymi wyzwalaczami, takimi jak stres, choroba, okres po porodzie lub niedobór składników odżywczych.
• Cofająca się linia lub przerzedzone ciemię – włosy znikają w konkretnych miejscach, u mężczyzn typowo w zakolach i na ciemieniu, u kobiet rozszerza się przedziałek. Ten wzorzec wiąże się z wrażliwością mieszków na hormony i z dziedziczną predyspozycją i sam z siebie zazwyczaj się nie poprawia.

Rozróżnienie ma praktyczne znaczenie: w przypadku pierwszego obrazu warto rozwiązać przyczynę wywołującą, w przypadku drugiego nie warto tracić czasu.

Gdzie kończy się kosmetyka

Kosmetyki do włosów potrafią działać na skórę głowy i na sam włos: oczyszczać, łagodzić podrażnienia, dodawać włóknu objętości i chronić je przed dalszym uszkodzeniem mechanicznym. Dzięki temu włosy wyglądają na gęstsze i lepiej znoszą codzienne obciążenie. Co kosmetyki nie potrafią, to wpływać na równowagę hormonalną lub uzupełniać brakujące żelazo. Gdy za przerzedzeniem stoi wewnętrzna przyczyna, pielęgnacja w domu jest sensownym uzupełnieniem, a nie zamiennikiem rozwiązania – a temat należy do lekarza.

Domowa rutyna przeciw przerzedzaniu: szampon, serum i kuracja

Wewnętrzne przyczyny przerzedzania włosów rozwiązują się powoli i niektóre z nich łazienka w ogóle nie rozwiąże. Zewnętrzne obciążenie to coś, co można poprawić w ciągu tygodnia – i to właśnie ono decyduje o tym, ile włosów niepotrzebnie się łamie. Zanim zaczniesz cokolwiek kupować, przejrzyj cztery nawyki, które najczęściej szkodzą gęstości włosów:

• Gorący styl bez ochrony. Prostownica ani suszarka na pełnej mocy nie zniszczą włosów z dnia na dzień, ale powtarzająca się wysoka temperatura narusza powierzchnię włosa, co powoduje jego łamanie w połowie długości. Pomocne będzie niższe ustawienie temperatury i regularna ochrona termiczna.
• Częste farbowanie i rozjaśnianie. Rozjaśnianie jest dla włosa najbardziej wymagającym zabiegiem, ponieważ ingeruje w jego strukturę. Wydłuż odstępy między zabiegami i pomiędzy nimi sięgnij po pielęgnację dla włosów farbowanych.
• Mocno związane fryzury. Kucyk lub warkocze związane tak, że ciągną skórę głowy, obciążają włosy w tym samym miejscu – zazwyczaj wokół twarzy i nad skroniami. Zmieniaj wysokość kucyka i na noc rozpuszczaj włosy.
• Szorstkie mycie. Sama częstotliwość mycia nie powoduje przerzedzania. Problemem jest raczej szorowanie paznokciami, gorąca woda i niedomyty produkt, który podrażnia skórę głowy.

Cztery kroki, które mają sens

1. Szampon skupiony na skórze głowy. Podstawą nie jest pielęgnacja długości, ale skóry głowy – tam powstaje włos. Szukaj szamponów opisanych jako pielęgnacja skóry głowy, wspomagających wzrost lub dla delikatnych włosów; zazwyczaj zawierają kofeinę, niacynamid lub lekkie składniki peelingujące i pomagają utrzymać skórę czystą bez przesuszenia. Należą do nich na przykład seria Wella Professionals SP Balance lub dermatologiczna seria Vichy Dercos. Myj letnią wodą, szampon rozprowadź opuszkami palców, pozostaw na chwilę i dokładnie spłucz.

2. Serum lub tonik bezpośrednio na skórę. Ten krok jest kluczowy, ponieważ jako jedyny pozostaje na skórze głowy aż do następnego mycia. Serum nanieś na przedziałki na wysuszone włosy, rozprowadź palcami i nie spłukuj; nie należy go nakładać na długości. Używa się go codziennie lub co drugi dzień, a opakowanie wystarcza na około miesiąc. Z oferty dostępne są sera przeznaczone do skóry głowy, na przykład Wella Professionals SP Balance Scalp Energy Serum, a przy wyraźniejszym wypadaniu ampułkowe kuracje z kategorii dla wypadających włosów, takie jak Vichy Dercos Aminexil. Są one zaprojektowane jako kilkutygodniowy cykl z ustalonym dawkowaniem, więc warto nie przerywać kuracji.

3. Intensywniejsza kuracja w dłuższym cyklu. Raz w tygodniu zastosuj maskę lub kurację do włosów. Teraz nie chodzi już o korzenie, ale o długości: celem jest zmniejszenie łamliwości, aby gęstość nie znikała od dołu. W przypadku delikatnych włosów wybierz lżejszą konsystencję i nakładaj od połowy długości do końcówek, inaczej fryzura opadnie. Preparaty bondujące i kuracje salonowe mają sens głównie po farbowaniu.

4. Pielęgnacja bez spłukiwania na zakończenie. Najwięcej włosów łamie się podczas rozczesywania mokrych włosów, dlatego warto zastosować mleczko lub spray bez spłukiwania – ułatwiają one rozczesywanie i dodają włosom objętości. Nakłada się je na wilgotne włosy w małej ilości i tylko na długości. Do tego samego celu posłuży również szczotka z elastycznymi włosiami, która nie szarpie na węzłach.

Pozostaje pytanie, kiedy ocenić rezultat. Włos rośnie około centymetra na miesiąc, a nowy cykl rozpoczyna się w ciągu kilku tygodni, więc wcześniej niż po trzech miesiącach ocena nie ma sensu, bardziej wiarygodny obraz uzyskasz po pół roku. Pomocne będzie zdjęcie przedziałka zrobione zawsze przy tym samym świetle, najlepiej raz w miesiącu; oko samo nie zauważy stopniowej zmiany. Zachowaj przy tym realistyczne oczekiwania: kosmetyki potrafią poprawić stan skóry głowy, ograniczyć łamliwość i optycznie dodać objętości, ale nie odwrócą przyczyny leżącej gdzie indziej.

Kiedy warto skonsultować się ze specjalistą, a co można zrobić w domu

Domowa pielęgnacja potrafi więcej, niż się spodziewasz: może uspokoić skórę głowy, poprawić kondycję włosów i utrzymać je w lepszej formie. Ma jednak swoje granice, które warto znać, zanim wypróbujesz piąty produkt z rzędu. Czasami przyczyna przerzedzania włosów leży poza zasięgiem kosmetyków – im szybciej ją znajdziesz, tym łatwiej będzie zaplanować pielęgnację.

Sygnalizatory, kiedy warto umówić się do specjalisty

Poniższe sytuacje nie są powodem do paniki, ale też nie warto czekać. Jeśli rozpoznajesz którąś z nich, umów się na badanie i odłóż zakup kolejnych produktów.

• Nagła i znaczna utrata. Włosy wypadają garściami, na poduszce lub w prysznicu zostaje ich znacznie więcej niż wcześniej, a zmiana nastąpiła w ciągu kilku tygodni.
• Widoczne ogniska. Wyraźnie odgraniczone miejsca bez włosów, typowo okrągłe plamy na czubku głowy lub karku.
• Swędząca lub bolesna skóra głowy. Pieczenie, sączenie, silne łuszczenie lub wrażliwość przy dotyku to sprawa dla dermatologa, nie dla kosmetyczki.
• Stan trwający dłużej niż pół roku. Sezonowe wypadanie włosów lub opóźniona reakcja po chorobie lub porodzie zazwyczaj same się stabilizują; jeśli po sześciu miesiącach nic się nie zmienia, szukaj wyjaśnienia gdzie indziej.
• Dodatkowe objawy. Zmęczenie, wahania wagi, łamliwe paznokcie lub zmiany cyklu – to już nie tylko kwestia włosów.

Jak może pomóc dermatolog lub trycholog

Dermatolog patrzy na skórę głowy jak na skórę: rozpoznaje stany zapalne, choroby grzybicze i typy wypadania włosów, w których zwłoka się nie opłaca. Trycholog koncentruje się bezpośrednio na włosach i mieszkach włosowych, pracując z trichoskopem, czyli optycznym powiększeniem skóry. Lekarz ogólny może skierować na badania krwi – żelazo i ferrytyna, tarczyca lub profil hormonalny to miejsca, gdzie najczęściej znajduje się odpowiedź. Jeśli bowiem przyczyną jest niedobór żelaza, serum ani maska go nie wyrównają i będziesz tylko dalej próbować kolejne produkty.

Kiedy oceniać rezultaty: w miesiącach, nie dniach

Włos rośnie średnio około centymetra na miesiąc, a nowy włos musi najpierw wyrosnąć z mieszka, który po fazie spoczynku ponownie się aktywował. Widocznej zmiany po dwóch tygodniach nie można się spodziewać: pierwsza rzetelna ocena ma sens po trzech miesiącach, bardziej przekonujący obraz daje pół roku. Pomocne są zdjęcia czubka głowy i przedziałka wykonane na początku i potem raz w miesiącu, zawsze przy podobnym oświetleniu i z tego samego kąta.

Od czego zacząć domową pielęgnację

Podczas oczekiwania na wizytę lub gdy chodzi o stopniowe przerzedzanie bez ostrzegawczych sygnałów, dobra rutyna opiera się na delikatnym myciu z koncentracją na skórze głowy i jak najmniejszym obciążeniu mechanicznym i termicznym. Z kosmetyków do włosów, które u nas znajdziesz, jako punkt wyjścia sprawdzają się:

• Szampon skoncentrowany na skórze głowy – na przykład Vichy Dercos Stimulating Shampoo 400 ml lub Wella Professionals SP Balance Scalp Shampoo 1000 ml.
• Sérum na skórę głowy – Wella Professionals SP Balance Scalp Energy Serum 100 ml nakłada się bezpośrednio na skórę i nie spłukuje.
• Kuracja z kategorii na wypadające włosy – Vichy Dercos Men Aminexil Clinical 5 21x6 ml to kilkutygodniowa kuracja z regularną aplikacją.
• Delikatna szczotka – Tangle Teezer Wet Detangler rozczesuje mokre włosy bez szarpania.

Na przerzedzające się włosy nie działa jeden szybki zabieg, ale kombinacja cierpliwości, regularnej pielęgnacji i wykluczenia przyczyny zdrowotnej. Kosmetyki nie zastąpią diagnozy, ale potrafią stworzyć warunki, w których włos ma szansę rosnąć w lepszej kondycji.