Tajemnice czasu, część 2: Klepsydra

Tajemnice czasu, część 2: Klepsydra

Věra Sýkorová | 26. 2. 2019

Od niepamiętnych czasów ludzie próbowali rozwiązać tajemnicę czasu i nauczyć się sztuki zegarmistrzowskiej. Zanim jednak powstał taki zegar jaki obecnie znamy, ludzie posługiwali się innymi przedmiotami. Ciekawi cię, jak radzili sobie z odczytywaniem czasu nasi przodkowie? Mamy dla ciebie dalszą część naszej serii artykułów o początkach odmierzania czasu... 

Jednym z przyrządów, który często wykorzystywano była klepsydra.  Dzięki niej ludzie mogli w stosunkowo dokładny sposób odmierzać czas. 

Kiedy powstała?

Jej pochodzenie oraz wiek nie są jasne. Pierwsze wzmianki pojawiają się dopiero w XIV wieku, chociaż niektóre świadectwa podają, że klepsydra była używana już w XI wieku w transporcie morskim. Jeszcze inne wskazują, że mogła powstać już w VIII wieku, a może i wcześniej.

Jak działa?

W odróżnieniu od zegara słonecznego, który jest uzależniony od ruchu słońca, działanie klepsydry opiera się na przyciąganiu ziemskim. Jej konstrukcja składa się z dwóch szklanych naczyń, które są połączone wąską rurką przez którą z górnej do dolnej części przesypuje się piasek. Jak tylko piasek się przesypie, klepsydrę należy obrócić a cały proces zacznie się od nowa. Klepsydra zazwyczaj potrafi odmierzyć godzinę, ale może być zaprojektowana tak, by potrafiła wskazywać krótszy lub dłuższy okres. Ponieważ, nie potrafi działać samodzielnie, a odliczanie minut przez dzień i noc nie jest możliwe, klepsydra jest wykorzystywana przede wszystkim do mierzenia krótszych interwałów. Dzisiaj można ją łatwo zastąpić wysokioej jakości zegarkiem ze stoperem czy minutnikiem. Jeśli jednak potrzebujesz efektywnej dekoracji w salonie czy nietypowego zegara w kuchni - klepsydra wcale nie będzie złym rozwiązaniem.

Z czego jest wykonana?

Może być zrobiona ze szkła lub plastiku. Jej stelaż jest najczęściej drewniany, metalowy lub plastikowy. Jednak możliwe jest użycie jakiegokolwiek materiału w zależności od potrzeb i upodobań. Najstarsze klepsydry wykonywano z metalu lub drewna i wypełniano piaskiem. Dopiero później zaczęto wykorzystywać inne mieszaniny, takie jak np. pokruszony marmur, spalone skorupki od jajek czy pyły ołowiu lub cynku. Z biegiem czasu ludzie eksperymentowali z najróżniejszymi materiałami, tak aby odnaleźć ten, który będzie najrównomierniej przesypywał się przez klepsydrę.

Jak powstaje?

  • Na początku należy dokładnie przygotować sypką mieszankę, która będzie się przesypywać w klepsydrze, tak aby była jak najdelikatniejsza (mieszanka musi zostać oczyszczona, następnie wypłukana w wodzie, wysuszona, a na końcu wielokrotnie przesiana przez sitko).
  • Kiedy mieszanka jest gotowa, zegarmistrz przechodzi do wykonania wysokiej jakości baniek, które muszą mieć odpowiedni rozmiar oraz trwałość. Przygotowuje również części stelażu, w którym będą umieszczone bańki. Na tym etapie wykonuje się również wszystkie elementy dekoracyjne oraz zdobienia, jeśli są potrzebne.
  • Zegarmistrz musi wiedzieć, jakie czasowe interwały będzie odmierzać klepsydra. Na tej podstawie przygotowuje odpowiednią ilość sypkiej substancji. Jej waga jest dokładnie określona, dlatego należy bardzo precyzyjnie ją odmierzyć. Wymaga to nie tylko doświadczenia, ale często nawet wielu godzin obserwacji, tak aby stworzona klepsydra była jak najdokładniejsza.
  • Ostatnim krokiem jest złożenie klepsydry w całość - masę należy wsypać do jednej z baniek, po czym spoić obie części żywicą. Następnie szklana część jest łączona ze stelażem. Produkcja klepsydry trwa kilka dni (jeśli zegarmistrz ma  już wcześniej przygotowaną sypką substancję).

Prekursorzy

Zegar wodny

Poprzednikiem klepsydry był zegar wodny, który prawdopodobnie powstał na Bliskim Wschodzie. Jego historia sięga aż do XIV wieku (możliwe, że nawet do XV) p.n.e. Był używany w Starożytnym Egipcie, Babilonii, a później także w Starożytnej Grecji. We wczesnym średniowieczu należał do ulubionych prezentów wręczanych przez władców. Podobnie jak klepsydra odmierzał jedynie określony czas. Pierwotnie było to naczynie z małym otworem na spodzie. posiadające na ściankach skalę, która ukazywała ile czasu upłynęło. Starano się go udoskonalać jednak jego wadą było to, że długość jednej godziny potrafiła zmieniać się w ciągu roku. Dzisiaj służy jedynie jako atrakcyjna dekoracja np. ogrodów.

Inne ciekawe przyrządy do pomiaru czasu

Astrolabium

Astrolabium już na pierwszy rzut oka wygląda interesująco. Jest to astronomiczny przyrząd pomiarowy, który był używany w transporcie morskim czy astronomii. Astrolabium wyznaczało położenie ciał niebieskich, służyło do odmierzania czasu na podstawie długości geograficznej czy do odczytywania odległości. Było używane już od starożytności, a zasady jego działania można zaobserwować, na przykład na zegarze astronomicznym w Pradze. 

Dzisiaj, zamiast używać takiego skomplikowanego przyrządu, spokojnie wystarczy zaopatrzyć się w zegarek z GPS-em lub kompasem. A co tak sprawić sobie zegarek, który będzie miał nie tylko GPS ale również barometr, krokomierz a ponad to wskazuje czas światowy? Do ulubionych zegarków, które łączą w sobie wiele z tych przydatnych funkcji należą np. modele z serii Casio G-Shock czy sportowe modele marki Festina

W następnej (a jednocześnie ostatniej) części naszej serii dowiesz się czegoś o zegarze mechanicznym i przekonasz się jak wielki postęp oraz rozwój osiągnęli nasi przodkowe.

Wyszukiwanie
WYSZUKIWANIE...
WYSZUKIWANIE...
up